Tatil Dönüşü Okula Uyum Süreci

Psikopedagojik Bakış ve Ailenin Rolü

Tatil sonrası okula dönüş süreci, literatürde “Okula Uyum” (School Adjustment) olarak tanımlanan ve çocuğun bilişsel, duygusal ve sosyal kaynaklarını aynı anda kullanmasını gerektiren çok boyutlu bir geçiş dönemidir. Bu süreç, çocuk için yalnızca derslere dönmekten ibaret değildir; aynı zamanda öz-düzenleme becerilerinin yeniden yapılandırıldığı yoğun bir adaptasyon evresidir.

Tatilin bitmesiyle birlikte yaşanan değişim, bir takvim yaprağının değişmesi değil; çocuğun iç ritmini, beklentilerini ve günlük alışkanlıklarını yeniden organize etmesini gerektirir. Bu noktada sürecin sağlıklı ilerlemesini belirleyen temel unsur, dışsal zorlamalar yerine içsel motivasyonun desteklenmesidir.

1. Sirkadiyen Ritmin ve Günlük Rutinlerin Yeniden Kurulması

Tatil döneminde esneyen uyku ve yemek saatleri, okul başlamadan en az bir hafta önce kademeli olarak düzenlenmelidir. Biyolojik saatin okul temposuna uyum sağlaması; dikkat, planlama, odaklanma ve dürtü kontrolü gibi yürütücü işlevleri doğrudan etkiler.

Ani saat değişimleri yalnızca fiziksel yorgunluk yaratmaz; aynı zamanda huzursuzluk, öfke ve duygusal dalgalanmalara da zemin hazırlar. Küçük ama istikrarlı adımlar, çocuğun hem bedensel hem zihinsel olarak okula hazırlanmasını sağlar.

2. Duygusal Farkındalık ve Kaygıyla Baş Etme

Okula dönüş sürecinde ortaya çıkan kaygı çoğu zaman belirsizlikten beslenir. Ailelerin bu dönemde çocuğun “tatilin bitmesini istememe” ya da “okula dair isteksizlik” gibi tepkilerini bastırmak yerine, duyguları kabul eden ve anlayan bir dil kullanması büyük önem taşır.

Duygusal olarak anlaşıldığını hisseden çocuk, savunmaya geçmek yerine sürece uyum sağlamaya daha açık hale gelir. Empati, bu geçiş döneminin en güçlü düzenleyici araçlarından biridir.

3. Yapay Zekâ Çağında Okul Algısını Yeniden Tanımlamak

Bilginin tek tuşla erişilebilir olduğu günümüzde, okulu yalnızca “bilgi verilen bir yer” olarak sunmak çocukların motivasyonunu zayıflatabilir. Okul;

• düşünmeyi öğreten,
• problem çözme becerilerini geliştiren,
• değişen dünyaya uyum sağlamayı destekleyen
  bir zihinsel gelişim alanı olarak ele alınmalıdır.

Okuduğunu anlama, bilgiyi yorumlama ve anlamlandırma becerilerinin bu çağdaki kritik rolünü çocuğa hissettirmek, okul bağlılığını içsel bir amaca dönüştürür.

Bu noktada okullara ve öğretmenlere de önemli roller düşmektedir. Günümüz dünyasında güven, yakınlık ve anlaşılma ihtiyacı artmıştır. Okullar, tatil dönüşlerinde çocukların duygusal ve bedensel ihtiyaçlarını daha görünür şekilde programlarına dahil etmelidir.

4. Okula Uyumu Zorlaştıran Görünmez Bariyerler

Bazı çocuklar için uyum süreci beklenen sürede tamamlanmayabilir. Süreğen okul isteksizliği ya da öğrenme süreçlerine karşı yoğun direnç varsa, bunun altında yatan nöro-psikolojik faktörler göz önünde bulundurulmalıdır:

• Görsel-Motor Algı Güçlükleri: Tahtayı takip etme, yazı kopyalama ve görsel dikkat süreçlerinde zorlanmaya yol açabilir.
• Öğrenme Güçlükleri: Akademik beklentiler arttıkça çocuk kendini yetersiz hissedebilir ve okuldan duygusal olarak uzaklaşabilir.
• Biyolojik ve Psikolojik Dirençler: Metni anlamlandırma güçlüğü, çocuğun okul ortamına karşı tepkisel davranmasına neden olabilir.
• Akran İlişkileri: Arkadaşlık sorunları ve akran zorbalığı, çocuğun tek başına baş edemeyeceği yüklerdir.

Bu alanlarda desteklenmeyen çocuklarda zamanla duygu durum sorunları, davranışsal tepkiler ve dikkat güçlükleri gibi ikincil sorunlar ortaya çıkabilir.

Uzman Görüşü Ne Zaman Gerekir?

Uyum süreci iki haftayı aşmasına rağmen belirgin şekilde devam ediyorsa,
bedensel yakınmalar (karın ağrısı, mide bulantısı) eşlik ediyorsa
veya akademik direnç giderek artıyorsa, çok yönlü bir değerlendirme önemlidir.

Doğru zamanda yapılan destekleyici adımlar, çocuğun potansiyelini ortaya koyan kalıcı bir gelişim basamağına dönüşebilir. Çocuğun içsel motivasyonunu zorlayan unsurları fark etmek, sağlıklı bir gelişim rotası çizmenin en önemli parçasıdır.

Returning to School After Holidays

A Psychopedagogical Perspective and the Role of Families

The transition back to school after holidays is defined in the literature as “School Adjustment”—a complex process requiring the simultaneous activation of a child’s cognitive, emotional, and social capacities. For children, this period represents more than returning to classes; it is a phase in which self-regulation skills are reorganized.

Returning to school is not merely a change in the calendar. It involves restructuring daily routines, internal rhythms, and expectations. The key factor determining a successful adjustment is the activation of intrinsic motivation rather than external pressure.

1. Restoring Circadian Rhythm and Daily Routines

Sleep and meal schedules that loosen during holidays should be gradually adjusted at least one week before school starts. Alignment of the biological clock directly supports executive functions such as attention, planning, focus, and impulse control.

Sudden changes may lead not only to physical fatigue but also to emotional dysregulation, including irritability and restlessness. Gradual transitions create a smoother adaptation process.

2. Emotional Acknowledgment and Managing Uncertainty

School-related anxiety often stems from uncertainty. When families validate a child’s reluctance or worries instead of dismissing them, children feel emotionally secure and become more open to adaptation.

Feeling understood reduces emotional defenses and supports smoother adjustment. Empathy acts as a stabilizing force during this transition.

3. Redefining the Meaning of School in the Age of Artificial Intelligence

Presenting school merely as a place where information is delivered may reduce motivation for today’s children. Instead, school should be framed as a space that:

• teaches how to think,
• strengthens problem-solving skills,
• supports adaptability in a rapidly changing world.

Helping children recognize the importance of reading comprehension and meaning-making transforms school engagement into an internally driven purpose.

In this context, schools and educators also take on new responsibilities. In a world of instant information, the need for safety, connection, and emotional awareness has increased. Schools should intentionally integrate children’s emotional and physical needs into post-holiday programs.

4. Neuro-Psychological Barriers That May Hinder Adjustment

For some children, adaptation may take longer than expected. Persistent school avoidance or strong resistance to learning may indicate underlying factors such as:

• Visual-Motor Processing Difficulties: Challenges in visual tracking and classroom coordination.
• Learning-Related Difficulties: Increased academic demands may affect self-confidence and school engagement.
• Biological and Psychological Resistance: Difficulty in processing and understanding text may lead to reactive behaviors.
• Peer Relationships: Social conflicts and bullying are challenges children cannot resolve alone.

Without adequate support, these challenges may later manifest as mood changes, behavioral difficulties, or attention-related issues.

When Is Professional Evaluation Recommended?

If adjustment difficulties persist beyond two weeks, are accompanied by physical complaints (such as stomachaches or nausea), or academic resistance intensifies, a comprehensive evaluation becomes important.

With timely and appropriate support, these challenges can become meaningful stepping stones for growth. Identifying factors that block intrinsic motivation is essential for building a healthy developmental path.

Yazar Hakkında

Uzm. Psikolog Burçin Demirkan, çocuk, genç ve yetişkin psikolojisi alanında çalışmalarını sürdürmektedir. Özellikle öğrenme süreçleri, içsel motivasyon kaynakları ve akademik başarıyı etkileyen psikolojik bariyerler üzerine uzmanlaşmıştır.

Yeni çağın hızla değişen dinamiklerine uyum sağlama becerileri, okuduğunu anlama ve öğrenme süreçlerinde yaşanan güçlükler (disleksi ve benzeri öğrenme farklılıkları) temel çalışma alanları arasındadır. Bu alanlarda bireylere ve ailelere bilimsel temelli psikolojik ve pedagojik rehberlik sunmaktadır.

Burçin Demirkan, Çocuk Aile Danışmanlığı Enstitüsü bünyesinde; çocukların, gençlerin ve ailelerin potansiyellerini fark etmelerini destekleyen, gelişimsel ihtiyaçları merkeze alan danışmanlık ve rehberlik çalışmalarını sürdürmektedir.

About the Author

MSc Psychologist Burçin Demirkan is a licensed psychologist who works with children, adolescents, and adults. Her professional focus includes learning processes, intrinsic motivation, and the psychological barriers that influence academic engagement and performance.

She specializes in helping individuals adapt to the demands of the modern world, with particular attention to reading comprehension challenges and learning differences such as dyslexia. Her work is grounded in a scientific and developmental perspective, supporting both individuals and families through structured psychological and educational guidance.

Within the Child & Family Counseling Institute, Burçin Demirkan provides guidance and support aimed at helping children, adolescents, and families recognize and strengthen their full potential, while fostering healthy learning and development pathways.